Posts Tagged ‘democratie’

Formeren als voetbalwedstrijd

Posted on: oktober 19th, 2017 by bosswijnhoven

Transparantie. Een populair woord de afgelopen dagen als het gaat over de totstandkoming van regeerakkoord en nieuw kabinet. Commissaris van de Koning Remkes heeft het erover. En ook anderen hoor je pleiten voor meer openheid en transparantie. Dat zou de kloof tussen politiek en burgers kunnen overbruggen. Mensen horen volgens Remkes te lang niks nadat ze hun stem hebben uitgebracht. En onder andere daardoor verliezen ze het vertrouwen in de politiek.

Maar dat doen die politici toch niet expres? Die willen ’het volk’ toch niet van zich vervreemden? Die zijn na de verkiezingen toch met de beste bedoelingen aan de slag gegaan? Die willen toch Nederland voor de toekomst klaarstomen?

Het probleem zou weleens kunnen zitten bij hun taakopvatting. Ze denken dat die over de inhoud gaat. Dat zij ervoor moeten zorgen dat zoveel mogelijk burgers krijgen wat ze zouden willen hebben. Dat is de valkuil. Alleen al omdat er keuzes gemaakt moeten worden. Dat betekent dat er altijd ontevreden mensen achterblijven. En met de huidige (internet-)mogelijkheden om je ongenoegen kenbaar te maken, laten ze dat horen ook. Maar hoe zorg je dan dat er zoveel mogelijk mensen ‘tevreden’ zijn met wat de politici doen?

Democratie gaat over betrokkenheid en inhoud. Nederlanders moeten het gevoel hebben dat de politiek van hen is. Dat ze begrijpen en mee hebben gedacht aan wat de politici beslissen. Dat betekent helemaal niet dat ze, na het uitbrengen van hun stem, over ieder punt willen meepraten en meebeslissen. Er zullen best mensen zijn die dat ambiëren, maar dat zijn uitzonderingen. Mensen willen de stappen zien en begrijpen. Ze willen betrokken worden bij wat de mensen die hen gekozen hebben aan het doen zijn. Remkes zei zoiets als ‘Je kunt onderhandelingen niet in het openbaar voeren’. Nou: Je kunt er wel dicht in de buurt komen. Je kunt wel degelijk iedere dag vertellen wat voor stapjes je hebt gemaakt. Iedereen kan aan zijn eigen achterban laten zien wat hij heeft geprobeerd in te brengen. Wat voor afwegingen er worden gemaakt. Vergelijk het met een voetbalwedstrijd of zelfs een hele competitie, waarbij je doelpunten maakt en tegen krijgt, maar ook kunt tonen waarom ze gevallen zijn. De kiezers gaan mee in dit proces. Natuurlijk willen ze allemaal kampioen worden. Maar doordat ze gezien hebben wat er is gebeurd, snappen ze waarom ze dit keer tweede of derde zijn geworden. Daar hebben ze mee leren leven. En volgend jaar hebben ze weer nieuwe kansen.

Dat ‘openbaar onderhandelen’ zou weleens ten koste kunnen gaan van de inhoud van de overeenkomst. Oftewel: van de kwaliteit van de kabinetsleden of de inhoud van het regeerakkoord. Best mogelijk. Alhoewel: het is onbewijsbaar. Je kunt niet twee keer hetzelfde proces doen en dan bepalen wat het meest aan inhoud heeft opgeleverd. En dat doet er ook niet toe. Liever tevreden mensen met een slecht resultaat dan ontevreden mensen met een goed resultaat. Want een goed resultaat blijkt niet uit de inhoud, maar of mensen tevreden zijn en betrokken willen blijven.

Geert Wijnhoven

Is transparantie winst?

Posted on: april 15th, 2016 by bosswijnhoven

Onze ouders zeiden al dat vroeger alles beter was. Ook mijn generatie, de boven 50-ers, hoor je op dezelfde manier zuchten en klagen. En ‘we’ lijken daar argumenten voor te hebben. Er is geen leiderschap. De politiek is verdeeld en stemmingmakers maken de macht. Er is een hoop geschreeuw en gescheld. Mensen gedragen zich onbeschoft. Er wordt nauwelijks nog visie ontwikkeld. Politici waaien met alle winden mee. Het internet wordt nogal eens als de grote schuldige aangewezen. Dat wereldwijde web zorgt voor ongenuanceerd, anoniem, geschreeuw. We missen fatsoen en een beetje rust.

Cruyff aanhalen ligt te veel voor de hand. Maar laat ik het erop houden: er is ook een andere manier om tegen de huidige tijd aan te kijken.

Misschien is internet wel de grootste zegen die over ons is gekomen. Iedereen kan, anoniem, van alles roepen. Dat klopt. Maar dat is ook een kwestie van wennen. Zoiets als de eerste Russen die in de jaren negentig naar het buitenland mochten en daarom in Sharm-el-Sjeik met een kalasjnikov dronken over straat waggelden. Twintig jaar later zijn er steeds meer Russen in het buitenland. Maar steeds minder die zich misdragen: culturen hebben de tijd nodig om in elkaar op te gaan. Zo zal het ook gaan met het gescheld op internet. Dat neemt af of wordt een kleinere groep die je uitfiltert of die in ieder geval niet meer de stemming bepaalt. Nog sterker: internet dient de mogelijkheid tot inspraak van alle mensen in dit land. Het dient de democratie. Mensen die wat willen zeggen, kunnen hun opvatting kwijt zonder dat een autoriteit (overheid of uitgever) filtert. ‘Het volk” kan meer zelf bepalen of en waar het inspreekt.

Er is geen leiderschap meer, hoor je dan. Klopt misschien. Maar alles kan ook veel makkelijker, door wie dan ook, worden weersproken. Er is heel veel informatie beschikbaar die iedereen kan vinden. Informatie wordt veel minder gestuurd door media en overheid. Het zijn niet de pastoor en de burgemeester of de plaatselijke krant die bepalen wat wanneer naar buiten komt. Iedereen kan op ieder moment naar buiten brengen wat hij weet of ziet. Dus de beheersbaarheid van de ‘werkelijkheid’ is kleiner. Bedenken dat je iets ‘later’ gaat vertellen of er je eigen draai aan geeft wordt steeds moeilijker. Niemand heeft het internet in de hand. En gelukkig raken steeds meer mensen zich daarvan bewust. Je moet de dingen vertellen als ze gebeuren. Dat maakt dat autoriteiten en bedrijven veel meer rekening moeten houden met dat ‘alles’ uitkomt. Dit bevordert dat ze nadenken over hun gedragingen. Dat ze zich bewust zijn van wat anderen ervan zullen vinden. Dat de normen en waarden van de samenleving een grote rol spelen. Daar is niks mis mee. Nog sterker: dat lijkt me grote winst.

Schreeuwers hebben meer invloed. Dat klopt. Misschien. Of op korte termijn. Iedereen kan namelijk zijn mening kwijt. Dus zijn er ook meer mogelijkheden om je ertussen te wringen. En dus zijn er steeds meer politieke ‘richtinkjes’. En steeds minder visies die worden uitgevoerd. Omdat ‘het volk’ op korte termijn dingen vraagt en wil zien. Als politieke partij moet je wel een beetje meebewegen met dat korte-termijn-denken. Als je dat niet doet, word je meteen door de kiezer afgestraft, al is het maar in peilingen. Doordat mensen meteen kunnen beïnvloeden lijken ze ook een beetje de basis van onze gedelegeerde democratie te vergeten. Een keer in de vier jaar kiezen we mensen die in onze naam met hun deskundigheid leiding moeten en mogen geven. Als we ze dan, omdat het kan, bij iedere scheet gaan vertellen wat ze moeten doen hollen we dat delegeren (en een keer in de vier jaar beoordelen) wel een beetje uit. Maar ja hier geldt: wat kan gebeurt.

Iedereen kan van alles roepen op het internet. Maar hoe weet je dan nog wat klopt? Dat weet je dus niet zomaar. Is dat een nadeel? Kan ook zijn dat je je bewuster wordt dat je moet achterhalen wie de bron is. In plaats van dat je mensen blind vertrouwt, ga je gereserveerder waarnemen. Lijkt me ook niks mis mee. Je leert wie je kunt vertrouwen. En het internet geeft ook veel mogelijkheden om feiten te checken.

Door het internet is onze samenleving transparanter te geworden. We weten beter dan ooit wat onze’ leiders’ doen. En we kunnen ze heel veel ruimte ontnemen. De wereld is democratischer geworden. En moeilijker te leiden. Die dingen lijken bij elkaar te horen.

Geert Wijnhoven