Is transparantie winst?

Posted on: april 15th, 2016 by bosswijnhoven

Onze ouders zeiden al dat vroeger alles beter was. Ook mijn generatie, de boven 50-ers, hoor je op dezelfde manier zuchten en klagen. En ‘we’ lijken daar argumenten voor te hebben. Er is geen leiderschap. De politiek is verdeeld en stemmingmakers maken de macht. Er is een hoop geschreeuw en gescheld. Mensen gedragen zich onbeschoft. Er wordt nauwelijks nog visie ontwikkeld. Politici waaien met alle winden mee. Het internet wordt nogal eens als de grote schuldige aangewezen. Dat wereldwijde web zorgt voor ongenuanceerd, anoniem, geschreeuw. We missen fatsoen en een beetje rust.

Cruyff aanhalen ligt te veel voor de hand. Maar laat ik het erop houden: er is ook een andere manier om tegen de huidige tijd aan te kijken.

Misschien is internet wel de grootste zegen die over ons is gekomen. Iedereen kan, anoniem, van alles roepen. Dat klopt. Maar dat is ook een kwestie van wennen. Zoiets als de eerste Russen die in de jaren negentig naar het buitenland mochten en daarom in Sharm-el-Sjeik met een kalasjnikov dronken over straat waggelden. Twintig jaar later zijn er steeds meer Russen in het buitenland. Maar steeds minder die zich misdragen: culturen hebben de tijd nodig om in elkaar op te gaan. Zo zal het ook gaan met het gescheld op internet. Dat neemt af of wordt een kleinere groep die je uitfiltert of die in ieder geval niet meer de stemming bepaalt. Nog sterker: internet dient de mogelijkheid tot inspraak van alle mensen in dit land. Het dient de democratie. Mensen die wat willen zeggen, kunnen hun opvatting kwijt zonder dat een autoriteit (overheid of uitgever) filtert. ‘Het volk” kan meer zelf bepalen of en waar het inspreekt.

Er is geen leiderschap meer, hoor je dan. Klopt misschien. Maar alles kan ook veel makkelijker, door wie dan ook, worden weersproken. Er is heel veel informatie beschikbaar die iedereen kan vinden. Informatie wordt veel minder gestuurd door media en overheid. Het zijn niet de pastoor en de burgemeester of de plaatselijke krant die bepalen wat wanneer naar buiten komt. Iedereen kan op ieder moment naar buiten brengen wat hij weet of ziet. Dus de beheersbaarheid van de ‘werkelijkheid’ is kleiner. Bedenken dat je iets ‘later’ gaat vertellen of er je eigen draai aan geeft wordt steeds moeilijker. Niemand heeft het internet in de hand. En gelukkig raken steeds meer mensen zich daarvan bewust. Je moet de dingen vertellen als ze gebeuren. Dat maakt dat autoriteiten en bedrijven veel meer rekening moeten houden met dat ‘alles’ uitkomt. Dit bevordert dat ze nadenken over hun gedragingen. Dat ze zich bewust zijn van wat anderen ervan zullen vinden. Dat de normen en waarden van de samenleving een grote rol spelen. Daar is niks mis mee. Nog sterker: dat lijkt me grote winst.

Schreeuwers hebben meer invloed. Dat klopt. Misschien. Of op korte termijn. Iedereen kan namelijk zijn mening kwijt. Dus zijn er ook meer mogelijkheden om je ertussen te wringen. En dus zijn er steeds meer politieke ‘richtinkjes’. En steeds minder visies die worden uitgevoerd. Omdat ‘het volk’ op korte termijn dingen vraagt en wil zien. Als politieke partij moet je wel een beetje meebewegen met dat korte-termijn-denken. Als je dat niet doet, word je meteen door de kiezer afgestraft, al is het maar in peilingen. Doordat mensen meteen kunnen beïnvloeden lijken ze ook een beetje de basis van onze gedelegeerde democratie te vergeten. Een keer in de vier jaar kiezen we mensen die in onze naam met hun deskundigheid leiding moeten en mogen geven. Als we ze dan, omdat het kan, bij iedere scheet gaan vertellen wat ze moeten doen hollen we dat delegeren (en een keer in de vier jaar beoordelen) wel een beetje uit. Maar ja hier geldt: wat kan gebeurt.

Iedereen kan van alles roepen op het internet. Maar hoe weet je dan nog wat klopt? Dat weet je dus niet zomaar. Is dat een nadeel? Kan ook zijn dat je je bewuster wordt dat je moet achterhalen wie de bron is. In plaats van dat je mensen blind vertrouwt, ga je gereserveerder waarnemen. Lijkt me ook niks mis mee. Je leert wie je kunt vertrouwen. En het internet geeft ook veel mogelijkheden om feiten te checken.

Door het internet is onze samenleving transparanter te geworden. We weten beter dan ooit wat onze’ leiders’ doen. En we kunnen ze heel veel ruimte ontnemen. De wereld is democratischer geworden. En moeilijker te leiden. Die dingen lijken bij elkaar te horen.

Geert Wijnhoven

Comments are closed.